Spegillinn

Íslenskur sjávarútvegur, yfirráð Íslendinga yfir auðlindum hafsins í kringum Ísland og nýtingu þeirra - þetta er jafnan eitt mesta hitamálið þegar tekist er á um kosti og galla hugsanlegrar Evrópusambandsaðildar og jafnvel aðildarviðræðna. Áhrif inngöngu í ESB á þessu sviði eru sögð frá því að vera óveruleg allt upp í algjört afsal á stjórn og nýtingarrétti íslenskra fiskistofna til framkvæmdastjórnar ESB í Brussel - og allt þar á milli. En hver er sameiginleg stefna Evrópusambandsins í sjávarútvegsmálum? Spegillinn spurði Jóhann Sigurjónsson, fyrrverandi forstjóri Hafrannsóknastofnunar að því. Hann tók þátt í að undirbúa sjávarútvegskaflann í aðildarumsókn Íslands á árunum 2009 til 2013, en þeim viðræðum var hætt áður en sá kafli var opnaður. Hlutverk Jóhanns var einkum að rýna í Evrópulöggjöfina og bera hana saman við þá íslensku. Hann þekkir því vel til sjávarútvegsstefnu ESB. Umsjón: Ævar Örn Jósepsson Tæknimaður: Kári Guðmundsson

Íslenskur sjávarútvegur, yfirráð Íslendinga yfir auðlindum hafsins í kringum Ísland og nýtingu þeirra - þetta er jafnan eitt mesta hitamálið þegar tekist er á um kosti og galla hugsanlegrar Evrópusambandsaðildar og jafnvel aðildarviðræðna. Áhrif inngöngu í ESB á þessu sviði eru sögð frá því að vera óveruleg allt upp í algjört afsal á stjórn og nýtingarrétti íslenskra fiskistofna til framkvæmdastjórnar ESB í Brussel - og allt þar á milli. En hver er sameiginleg stefna Evrópusambandsins í sjávarútvegsmálum? Spegillinn spurði Jóhann Sigurjónsson, fyrrverandi forstjóri Hafrannsóknastofnunar að því. Hann tók þátt í að undirbúa sjávarútvegskaflann í aðildarumsókn Íslands á árunum 2009 til 2013, en þeim viðræðum var hætt áður en sá kafli var opnaður. Hlutverk Jóhanns var einkum að rýna í Evrópulöggjöfina og bera hana saman við þá íslensku. Hann þekkir því vel til sjávarútvegsstefnu ESB. Umsjón: Ævar Örn Jósepsson Tæknimaður: Kári Guðmundsson

Bílar - ekki síst fólksbílar - hafa farið sístækkandi á alla kanta síðustu ár og áratugi, á sama tíma og bílunum fer fjölgandi - en meðalfjölskyldan minnkandi. Ný rannsókn á vegum regnhlífarsamtakanna Transport & Environment, sem beita sér fyrir umhverfis- og loftslagsvænni samgöngum, leiðir í ljós að frá aldamótum hafa fólksbílar - að meðaltali - lengst um 1,2 sentimetra á ári og hvorutveggja breikkað og hækkað um hálfan sentimetra á ári. Þetta þýðir að á fyrsta fjórðungi aldarinnar hafa þeir lengst um 30 sentimetra og hækkað og breikkað um 12 - 13 sentimetra - að meðaltali. Áhrif þessarar þróunar eru margvísleg og ekki endilega af hinu góða. Ævar Örn ræðir við Benedikt S. Benediktsson, framkvæmdastjóra Bílgreinasambandsins. Umsjón: Ævar Örn Jósepsson Tæknimaður: Kári Guðmundsson

Bílar - ekki síst fólksbílar - hafa farið sístækkandi á alla kanta síðustu ár og áratugi, á sama tíma og bílunum fer fjölgandi - en meðalfjölskyldan minnkandi. Ný rannsókn á vegum regnhlífarsamtakanna Transport & Environment, sem beita sér fyrir umhverfis- og loftslagsvænni samgöngum, leiðir í ljós að frá aldamótum hafa fólksbílar - að meðaltali - lengst um 1,2 sentimetra á ári og hvorutveggja breikkað og hækkað um hálfan sentimetra á ári. Þetta þýðir að á fyrsta fjórðungi aldarinnar hafa þeir lengst um 30 sentimetra og hækkað og breikkað um 12 - 13 sentimetra - að meðaltali. Áhrif þessarar þróunar eru margvísleg og ekki endilega af hinu góða. Ævar Örn ræðir við Benedikt S. Benediktsson, framkvæmdastjóra Bílgreinasambandsins. Umsjón: Ævar Örn Jósepsson Tæknimaður: Kári Guðmundsson

Það sem átti að verða stríð til að steypa klerkastjórninni í Íran hefur að talsverðu leyti þróast út í stríð um þá mikilvægu siglingaleið, Hormússund, sem bæði ríki vilja stjórna allri umferð um og jafnvel rukka fyrir - eða ekki. Annar ásteytingarsteinn, sem nauðsynlegt er að ryðja úr vegi ef nokkur von á að vera um eitthvað í líkingu við varanlegan frið, er árásarstríð Ísraela á Líbanon. Íranar líta á það sem hluta af því sama stríði sem þeir standa í gegn Bandaríkjunum - en Bandaríkjamenn eru á öðru máli. Mikilvægast er þó að semja um kjarnorkuáætlun Írana - og það vill til að til er ágætur samningur frá 2015 sem hægt er að miða við og vinna með - ef núverandi Bandaríkjaforseti fæst til að brjóta odd af oflæti sínu. Þetta segir Magnús Þorkell Bernharðsson prófessor í Miðausturlandafræðum við Williamsháskóla í Massachusetts, í seinni hluta viðtals Spegilsins við hann um stöðu og horfur í Íransstríðinu. Umsjón: Ævar Örn Jósepsson Tæknimaður: Kári Guðmundsson

Það sem átti að verða stríð til að steypa klerkastjórninni í Íran hefur að talsverðu leyti þróast út í stríð um þá mikilvægu siglingaleið, Hormússund, sem bæði ríki vilja stjórna allri umferð um og jafnvel rukka fyrir - eða ekki. Annar ásteytingarsteinn, sem nauðsynlegt er að ryðja úr vegi ef nokkur von á að vera um eitthvað í líkingu við varanlegan frið, er árásarstríð Ísraela á Líbanon. Íranar líta á það sem hluta af því sama stríði sem þeir standa í gegn Bandaríkjunum - en Bandaríkjamenn eru á öðru máli. Mikilvægast er þó að semja um kjarnorkuáætlun Írana - og það vill til að til er ágætur samningur frá 2015 sem hægt er að miða við og vinna með - ef núverandi Bandaríkjaforseti fæst til að brjóta odd af oflæti sínu. Þetta segir Magnús Þorkell Bernharðsson prófessor í Miðausturlandafræðum við Williamsháskóla í Massachusetts, í seinni hluta viðtals Spegilsins við hann um stöðu og horfur í Íransstríðinu. Umsjón: Ævar Örn Jósepsson Tæknimaður: Kári Guðmundsson

Skipaumferð um Hormússund lagðist nánast af eftir að Íranar réðust á gámaskip sem siglt var um sundið á laugardag, undir kýpverskum fána. Íranar sögðu árásina á skipið hafa verið fyllilega lögmæta, þar sem stjórnendur þess hefðu ekki fylgt þeirri einu siglingaleið sem þeir heimila. Bandaríkjamenn árásina hins vegar svo gróft brot á gildandi vopnahléssamkomulagi, að þeir hófu árásir að nýju, af jafnvel enn meiri þunga en áður en hlé var gert á þeim fyrir tæpum mánuði með sameiginlegri viljayfirlýsingu og Trump Bandaríkjaforseti lýsti því yfir að stríðinu væri í raun lokið. Magnús Þorkell Bernharðsson er prófessor í sögu Miðausturlanda. Hann segir það ekki koma á óvart að vopnahléið hafi farið út um þúfur. Það hafi verið á sandi byggt og til þess eins gert að vinna tíma. Hann telur ólíklegt að önnur Persaflóaríki láti draga sig inn í stríðið og að allsherjarstríð brjótist út í Miðausturlöndum. Umsjón: Ævar Örn Jósepsson Tæknimaður: Mark Eldred

Skipaumferð um Hormússund lagðist nánast af eftir að Íranar réðust á gámaskip sem siglt var um sundið á laugardag, undir kýpverskum fána. Íranar sögðu árásina á skipið hafa verið fyllilega lögmæta, þar sem stjórnendur þess hefðu ekki fylgt þeirri einu siglingaleið sem þeir heimila. Bandaríkjamenn árásina hins vegar svo gróft brot á gildandi vopnahléssamkomulagi, að þeir hófu árásir að nýju, af jafnvel enn meiri þunga en áður en hlé var gert á þeim fyrir tæpum mánuði með sameiginlegri viljayfirlýsingu og Trump Bandaríkjaforseti lýsti því yfir að stríðinu væri í raun lokið. Magnús Þorkell Bernharðsson er prófessor í sögu Miðausturlanda. Hann segir það ekki koma á óvart að vopnahléið hafi farið út um þúfur. Það hafi verið á sandi byggt og til þess eins gert að vinna tíma. Hann telur ólíklegt að önnur Persaflóaríki láti draga sig inn í stríðið og að allsherjarstríð brjótist út í Miðausturlöndum. Umsjón: Ævar Örn Jósepsson Tæknimaður: Mark Eldred

Alþjóðasamtökin Transparency International afhentu héraðssaksóknara í dag skaðabótakröfur ríflega eitt þúsund Namibíumanna sem telja sig hafa orðið fyrir tjóni vegna meintra mútubrota og spillingar Samherja í Namibíu. Transparency samtökin hafa lengi hafi barist fyrir því að fórnarlömb spillingar í alþjóðaviðskiptum fái áheyrn og skaða sinn metinn. Samherjamálið hafi haft alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir fjölda fólks og fjölskyldur þeirra. Undir það taka fyrrum sjómenn á togurum Samherja.

Alþjóðasamtökin Transparency International afhentu héraðssaksóknara í dag skaðabótakröfur ríflega eitt þúsund Namibíumanna sem telja sig hafa orðið fyrir tjóni vegna meintra mútubrota og spillingar Samherja í Namibíu. Transparency samtökin hafa lengi hafi barist fyrir því að fórnarlömb spillingar í alþjóðaviðskiptum fái áheyrn og skaða sinn metinn. Samherjamálið hafi haft alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir fjölda fólks og fjölskyldur þeirra. Undir það taka fyrrum sjómenn á togurum Samherja.